ترنجبین ویژه عطاری درجه 1 چیست؟

آیا قصد خرید ترنجبین عمده و یا قصد خرید ترنجبین برای عطاری خود را دارید؟

آیا می دانید بهترین نوع ترنجبین برای عطاری ها کدام نوع است؟

آیا می دانستید در طبیعت دو نوع ترنجبین یا مان خارشتر وجود دارد اما فقط یک نوع آن خوراکی و دارای خواص درمانی است؟

آیا می دانید عمده مصرف کنندگان ترنجبین نوع آن را درست نمی شناسند؟

این نوشتار برای شما مشتریان عزیز تهیه شده تا با کیفیت ترین ترنجبین درمانی را به شما معرفی نماید تا با آگاهی کامل اقدام به خرید ترنجبین برای عطاری و یا برای مصارف شخصی خود نماید. از شما صمیمانه دعوت می شود تنها 10 دقیقه زمان صرف کنید و مطمعن باشید پشیمان نخواهید شد.

ضمناً بیش از پیش سپاس گزار شما خواهیم بود اگر در پایان پس از مطالعه مقاله حاضر، نقد و یا نظر ارزشمند خود را با ما به اشتراک بگذارید تا بتوانیم با انتقال اطلاعات تخصصی در این حوزه همه با هم در مسیر کسب دانش و فضیلت ارتقاء یابیم.

ترنجبین ویژه عطاری درجه 1 را چطور تشخیص دهیم؟

آیا ترنجبینی که به عنوان ترنجبین ویژه عطاری با دانه های درشت و رنگ سفید مایل به زرد رنگ و عموماً بدون خار و خاشاک عرضه می شود، همان مان شیرین بوته گیاه خارشتر (Alhagi persarum) با خواص درمانی اصلی است که در بازار عرضه می شود؟ قطعاً و لزوماً نه، در عمده موارد آن همان ترنجبین اصل مورد نظر نیست. به طور کلی در طبیعیت آنچه بر سطح ساقه های گیاه خارشتر تشکیل و جمع آوری می شود ذاتاً از دو روش تشکیل شده است. علاوه بر انواع  ترنجبین تقلبی متعددی که در بازار عرضه می شوند در طبیعت دو نوع مان خارشتر (دو نوع ترنجبین) بر روی بوته های گیاه خارشتر تشکیل می شود.

ترنجبین از قرن‌ها پیش به عنوان “مَنّ فارسی” در طب سنتی شناخته می‌شود و در برخی منابع از آن به عنوان مان خارشتر نیز نام برده شده است و در بسیاری متون سنتی و امروزی بر آن موضوع که این دانه های شیرین چگونه بر روی ساقه ها تشکیل شده اند، مناقشه علمی بسیاری است. محققان غربی ها معتقد اند ترنجبین شهدی است که از فضولات یک حشره که بر روی گیاه خارشتر زیست میکند و آفت آن تلقی می شود، تشکیل شده است. با این حال ایرانیان از دوران باستان از جمله ابوعلی سینا معتقد اند این بلور های شیرین حاصل از خروج شیرابه گیاه خارشتر خشک شده (شبه صمغ) می باشد که در اثر خراشیدگی و زخم ساقه های بوته خارشتر تشکیل می شود. اگر کمی صبور باشید در 10 دقیقه آینده بطور کامل به صحت این موضوع پی خواهید برد.

 اگر قبل از ادامه مطالعه مطالب این مقاله در خصوص تاریخ و قدمت استفاده درمانی و غذایی ترنجبین در طب سنتی ایرانی اطلاعات کسب  کنید موضوع را بهتر و منسجم تر درک خواهید کرد. در پهنه ایران از گذشته دور اصولاً ترنجبین از دشت های بکر و طبیعی بخصوص از دشت‌های استان‌های خراسان رضوی، خراسان جنوبی، یزد، قم، سمنان، اصفهان، آذربایجان شرقی، کرمان، بوشهر و خوزستان جمع آوری می شده است و با توجه به تفاوت جغرافیایی این مناطق انتظار می رود کیفیت محصولات در این شهر ها مانند هر محصول دیگه ای متفاوت باشد و حتما شنیده اید که در بازار ترنجبین با نام های ترنجبین خراسانی، ترنجبین یزدی، قم، سمنان، اصفهان، آذربایجان شرقی، کرمان، بوشهر و خوزستان عرضه می شود. برای روشن شدن این موضوع باید ابتدا ویژگی‌های رفتاری زنجرک آفت گیاه خارشتر و عامل اصلی مولد ترنجبین Poophilus nebulosus Leth بر روی گیاه خارشتر Alhagi persarum Boiss & Buhse را بشناسیم.

انواع ترنجبین:

به دو شکل بر روی بوته گیاه خارشتر دانه های ترنجبین تشکیل می شوند.

1- ترنجبین نوع اول از نوع تراوش روی ساقه بوته خارشتر (خار مغیلان) و ترنجبینی بسیار شیرین و اصولاً ریز دانه و کمی تیره رنگ است.

2-مان نوع دوم ترشحات (فضولات) نوعی حشره که از آفات گیاه خارشتر بشمار می رود، است به نام زنجرک پوفیلوس نبولوسوس (Poophilus nebulosus) تولید می شود.

ترنجبین نوع دوم، کم شیرین است و دانه های درشت و رنگ آن سفید مایل به زرد بوده و پوک مانند و وزنی سبک تر از دانه های نوع اول دارد. این نوع ترنجبین که اصولا به دلیل ظاهر جذاب در عطاری ها به فروش می رسد تنها در مناطق خاصی از خراسان رضوی تشکیل می شود و پس از برداشت به عنوان ترنجبین عطاری درجه یک به بازار عرضه می‌گردد. کیفیت این نوع ترنجبین که به در عموم به ترنجبین ویژه عطاری‌ها نیز شهرت یافته است به عوامل متعددی از جمله شرایط جغرافیایی و حتی رابطه پیچیده زنجرک پوفیلوس نبولوسوس با گیاه و شرایط اقلیمی منطقه بسیار وابسته است. با توجه به اینکه زنجرک های پوفیلوس در طول بهار حدود ۷۵ تا ۸۸ روز یک نسل کامل را طی می‌کند، نسل دوم این حشره در اواخر خرداد ظاهر می شوند بنابراین اولین بلورهای ترنجبین نوع دوم در این دوران به بازار عرضه می شوند. بنابراین در این فصل عمده ترنجبین عطاری ها نیز در این زمان خرید و فروش می شوند، از این نوع محصول است.

اگر قصد خرید ترنجبین برای عطاری خود هستید و یا به دنبال ترنجبین عطاری با کیفیت هستید دقت کنید ترنجبین نوع دوم صرفا ظاهر فریبنده ای دارد و آن ترنجبینی که خواص درمانی دارد نیست و بلکه آلوده نیز م باشد و در این حالت کیفیت محصول شما باید تضمین شده باشد تا مشتریان شما آسوده خاطر از آن محصول برای درمان خود استفاده نمایند. بخصوص اینکه عموماً خرید ترنجبین از عطاری ها با اهداف درمانی به ویژه درمان دیابت با ترنجبین و یا درمان کبد چرب با ترنجبین و مهم تر از همه اصولاً برای درمان زردی نوزاد با ترنجبین از آن استفاده می شود و همه ما در قبال آن مسئول هستیم. عطاران عزیز دقت فرمایید بلورهای ترنجبین نسل دوم، بر خلاف ترشحات اولیه، غیرچسبنده، کم شیرین، دانه درشت، کم شیرین، سبک و پوکی شکل و با این حال به شکل دانه های کریستالی ریز چسبده به یکدیگر هستند و ما مصرف این نوع ترنجبین را به دلیل عدم اطلاع از محتویات شیمیای به هیچ وجه توصیه نمیکنیم. برای خرید ترنجبین ویژه عطاری ها با ما تماس بگیرید تا علاوه بر تخفیف همکاری در خصوص نوع با کیفیت آن به شما پیشنهاد و مشاوره رایگان دهیم.

در ادامه بر مسئله ترنجبین نوع دوم به صورت کاملاً علمی با استفاده از مقاله تحقیقاتی محقیقن عزیز جناب آقای فرنوش یغمایی و حسین کریم پور که الحق والانصاف تحقیق جامع و مستندی همراه با تصاویر در این خصوص زحمت کشیده و تهیه کرده اند می پردازیم. با مانا شاپ همراه باشید تا علت برتری کیفیت برخی از انواع ترنجبین را نسبت به ترنجبین جمع آوری شده از سراسر کشور ایران عزیز موشکفانه بررسی کنیم.

اگه حس و حال مطالعه ندارین اجازه بدین خیالتون رو راحت کنم و همین اول راه بهتون بگم یکی از بهترین ترنجبین ارگانیک در بازار ایران و مثال زدنی در بازار جهانی که تا به حال بر اساس روش های آنالیز دستگاهی پیشرفته در آزمایشگاهمون تونستیم ثبت کنیم (67 درصد ترکیب ماده موثر) متعلق به یکی از مراتع طبیعی شهرستان تربت جام واقع در خراسان رضوی تعلق داشت. منطقه ایی که علاوه بر رشد و نمو بی نظیر گیاه خارشتر، زنجرک های گونه Poophilus nebulosus به دلیل شرایط عالی زیستگاهی بخوبی روی ساقه های گیاه خارشتر فعالیت دارند، هست. این تحقیق حاصل زحمات پژوهش های علمی و مستند محققین گیاه پزشک و زراعت شناس آقایان فرنوش یغمایی و حسین کریم‌پور است.

خلاصه مقاله نوع ترنجبین ویژه عطاری درجه 1

اهمیت شناخت مان‌های گیاهی و نحوه تولید آن‌ها برای مصارف دارویی انگیزه این مطالعه بوده است. به همین علت ویژگی‌های رفتاری زنجرک Poophilus nebulosus Leth از خانواده Cercopidae روی گیاه خارشتر Alhagi persarum Boiss & Buhse از Fabaceae در تربت جام واقع در خراسان رضوی بررسی شده است. مان شیرین خارشتر همان ترنجبین نامیده می شود و بر اساس خواص دارویی شهره بخوبی به عنوان مان ایرانی در سراسر جهان به ویژه در اروپا بخوبی شناخته شده است. در این مطالعه مشخص شده که زنجرک ها دارای ۵ سن پورگی و ۳ نسل سالانه هستند؛ نسل اول از اوایل اردیبهشت به دنیا می آیند و شفیره های آنها از شهد شیرین ساقه های خارشتر تغذیه میکنند. فعالیت این شفیره ها اصولاً موجب تشکل حالت کف گونه فراوان در پایین بوته نزدیک طوقه (محل شاخه زدن ساقه ها) است و درون آن زندگی می‌کنند و در صورت بروز بارندگی بهاره و شستشو، کف سریع بازتولید می شد. حشرات کامل این نسل در خرداد ماه ظاهر می شدند و ماده دفعی‌شان شیرابه ای بدون شیرینی و متبلور (پودر سفید) بود و هیچ شباهتی به دانه های بلور ترنجبین نداشتند. نسل دوم در تیر ماه ظاهر می شدند، آنها زندگی آزاد، پرتحرک، جهنده در سرشاخه ها و بدون تولید کف داشتند. به دلیل فعالیت تغذیه ای این نسل، اولین بلورهای ترنجیبن ریز تا درشت قابل تشخیص از اواسط مرداد ماه بر روی ساقه های گیاه خارشتر تشکیل می شد. نسل سوم زنجرک ها از اوایل تا نیمه پاییز رشد و نمو می کنند و نقشی کمرنگ در تولید ترنجبین اما بسیار مهم در حفظ بقاء نژاد خود دارند. ماده‌های نسل سوم برای حفظ تخم های خود از سرمای فصل زمستان، تخم ها را در زیر پوست ساقه های بوته‌های خارشتر سالم و یا کمتر آسیب‌دیده قرار می دادند (اصولاً به دلیل جمع آوری ترنجبین و ضربات کارگران به بوته ها پوست ساقه آسیب می بیند). بنابراین در صورت عدم بروز بارندگی و سرما تولید ترنجبین از نیمه مرداد ماه تا اولین شب سرد کویری ادامه دارد. نتایج نشان داد زنجک ها به روش تخم زمستان‌گزرانی می کنند و عمری کوتاه دارند. همچنین مشخص شد این حشرات بر روی شاخه های بریده گیاه خارشتر و یا آسیب دیده فعالیت نمی کنند و کف تولید نمی‌کند و یا حداقل تمایلی نداشتند و تولید کف در مدت کوتاهی قطع می‌شد بنابراین ادامه حیات و طبعاً تشکیل ترنجبین به حفظ سلامت گیاه خارشتر بسیار وابسته است. در این مقاله به پودر و دانه های درشت سفید مایل به رنگ زردی اشاره شده است که توسط زنجره تولید شده و باید توجه داشته باشید و ارتباطی به ترنجبین مشهور در طب ایرانی ندارد و در این بین گزش ساقه گیاه خارشتر توسط زنجرک های بالغ عامل اصلی خروج شهد و در نهایت تجمع ذرات خشک شده آن شهد بر روی ساقه گیاه خارشتر است و به اصطلاح ترنجبین خوانده می شود. حضور این زنجرک ها برای تشکیل ترنجبین از شروط الزامی است چه بسا در بسیاری از کشور ها از جمله در عراق، مصر و بخشی از صحرای لبنان نیز گیاه خارشتر می روید و وجود دارد اما به دلیل عدم حضور این حشرات خبری از تشکیل ترنجبین نیست.

مقدمه ای بر ترنجبین ویژه عطاری درجه 1

طب جدید با داروهای شیمیایی مصرف روزافزون دارد و هر روز این میزان تولید و مصرف حادتر می‌شود. متخصصان بیماران را به سمت استفاده از گیاهان دارویی سوق دهند و معتند در این دوران مصنوعی استفاده از آنها مزایای بیشتری دارد. استفاده از گیاهان دارویی بسیار کهن است و ریشه های تاریخی آن به قدمت خلقت بشر به عنوان نخستین وسیله درمان، می رسد. به هر حال استفاده پایدار نیاز به اطلاعات دقیق دارد. مان‌های گیاهی ترکیباتی با خاصیت غذایی-دارویی در طب سنتی جایگاه ویژه دارند (۲). مان شیرابه قندی حاصل از گزش حشرات و یا به اصطاح پس از تغذیه آنها از میزبان، متبلور می‌ماند (۱۱). یک از مشهور ترین این مان ها مان ترنجبین است. ترنجبین از داروی مهم سنتی ایران می باشد که به نام‌های مان ایرانی (۲)، مان مرنیابین (۳)، مان الحاجی (۴) و مان ترانگبین (۵)، نیز نامیده شده است (۱۶). از خواص مشهود ترنجبین طبع خنک، ملین، مسهل، شیرین‌کننده آن را میتوان اشاره کرد. تـرنجبين داراي خـواص غذايي و دارويي فـراوان اسـت كـه از آن جملـه مـيتـوان بـه طبيعــت خنــك و خاصــيت ملـين و مســهل آن اشـاره كــرد. همچنين ترنجبين براي شـيرين نمـودن داروهـا اسـتفاده شـده وتقويت كننده كبد و معده بوده وهمراه بسياري از داروهـاي گياهي سنتي استفاده مـيشـود (6 ،15). ما در مقاله ترنجبین اصل و 10 خاصیت آن به خوبی بر خواص و نحوه استفاده از ترنجبین بخصوص در خصوص درمان زردی نوزاد با ترنجبین توضیح داده اییم و پیشنهاد میکنیم اگر علاقه مند هستید مقاله ترنجبین اصل و 10 خاصیت پر اهمیت آن را مطالعه کنید.

در گذشـته اعتقـاد بـر اين بود كه تـرنجبين بـه صـورت خودبـه خـود ويـا از طريـق زخمها و شكافهـاي موجـود در انـدامهـاي گيـاه خارشـتر6 .. Alhagi sppبه بيرون تراوش ميكنـد، امـا بعـدها بـه نقـش نوعي حشره سخت بالپوش در توليد اين مان اشاره شـد (8). لازم به ذكر است گياه خار شتر داراي فون غنـي از حشـرات آفات ازجمله سوسكها ميباشد كه نبايد آنها را در توليـد مـان دخيل دانست. در اين بررسي دو گونه سوسـك از روي خـار  ازJulodis variolaris Pallas شتر جمع اوري گرديد. گونه ،Buprestidae كـه قـبلا از روي خـار شـتر، پسـته و يونجـه از فارس و اصـفهان گـزارش شـده اسـت (9). و سوسک Diorhabda persica Faldermann. از Chrysomelidae که برای اولین بار از روی خار شتر گزارش می گردد. این گونه قبلا نیز از بعضی مناطق ایران گزارش شده است (10). زنجرک poophilus nebulosus Leth توسط ،Lethierry در سال 1876 در خانواده Aphrophoridae از بالا خانواده Cercopoidea قرار داده شده است (17). طبق جدیدترین طبقه بندی زنجرک تولید کننده مان ترنجبین متعلق به خانواده Cercopidae از راسته Homoptera معرفی شده است (13، 11). حشرات این خانواده کوچک، جهنده و بیشتر شبیه قورباغه بوده و از شیرایه های نباتی بوته ها، درختان و گیاهان علفی تغذیه می کنند. بدن پوره ها توسط ترشحات کف مانند که خود دفع می نمایند احاطه می شود. به همین خاطر به آنها زنجره های تفی (Melezitose) یا کف مانند می گویند (11). از فعالیت زنجرک Poophilus nebulosus بر روی گیاه خارشتر و تولید مان ترنجبین در منابع خارجی اطلاعاتی یافت نگردید. در یک بررسی این گونه به عنوان یک حشره خشکی زی در منطقه خوارزم در حوضه دریای آرال گزارش شده است (7). همچنین در منابع به گونه هایی از جنس این زنجرک اشاره شده که آفت گیاهان زراعی در برخی مناطق می باشند (5، 20). طی یک مطالعه در کشور افغانستان وجود مان ترنجبین حاصل از گیاه خارشتر گونه Alhagi camelorum گزارش شده است ولی اشاره ای به این زنجرک نگردیده است. در همین گزارش به وجود ترنجبین در منطقه خواف ایران نیز اشاره شده است (3). در ایران این زنجرک از روی گیاهان کویری مثل، گز (Tamarix)، قیچ (Spittlebug)، و خارشتر (Alhagi) گزارش شده است (12). حشره فوق در سال 1963 از منطقه تربت و در سال 1965 از شیراز و فسا توسط J.W.Neal جمع آوری شده بدون اینکه اشاره ای به مان ترنجبین گردد (12). هاشمی و صفوی در سال 1971 این حشره را از منطقه جیرفت و میناب و در سال 1973 برومند و صفوی از منطقه بلوچستان و سرباز و همچنین در همین سال برومند و هاشمی از منطقه سیرجان آن را جمع آوری نموده اند. عبایی در سال 1973 زنجرک فوق را از بندرعباس و سیرجان جمع آوری کرده است. در سال 1974 صفوی این زنجرک را در منطقه راور روی گیاه گز جمع آوری نموده است (12). در سال 1976 میرزایانس و همکاران این گونه را از بلوچستان و فارس از روی گیاه گز گزارش نموده اند (18). برخورداری و همکاران نیز در سال 1981 این حشره را از روی گز گزارش نموده است (9). در تمام این گزارشات از تولید ترنجبین توسط این زنجرک ذکری به میان نیامده است. در سالهای اخیر با انجام تحقیقات بیشتر این موضوع به اثبات رسیده است که ترنجبین نتیجه فعالیت زنجرک فوق بر روی گونه خارشتر Alhagi persarum می باشد. در این تحقیق به وجود قند ملیسیتوز (Melezitose) در مان ترنجبین و عدم وجود آن در گیاه خارشتر نیز اشاره شده است (4). عسکری نام میزبان این زنجرک را Alhagi persarum ذکر کرده است (4). در این تحقیق نیز از همین نام استفاده شده است. ترکیبات ترنجبین بسیار متنوع هستند و برخی از آنها در مقالات مختلف نظیر مطالعه جامع ترکیبات شیمیایی ترنجبین با استفاده از روش های انالیز دستگاهی پیشرفته به روش علمی شناسایی و گزارش شده اند. این اسم و سایر اسامی خارشتر از جمله Alhagi camelorum Fisch مترادف گونه های Alhagi maurorum Medik می باشند (21). هدف از انجام این تحقیق شناسایی رفتار های این زنجرک و چگونگی نقش آن در تولید مان ترنجبین می باشد.

نحوه انجام مطالعه بررسی ترنجبین ویژه عطاری درجه 1

طی سال های 1385 و 1386 با زیر نظر گرفتن رویشگاه های طبیعی گیاه خارشتر، فعالیت و رفتار زنجرک بر روی گونه A. persarum در منطقه تربت جام مورد مطالعه قرار گرفت. به همین منظور بازدید هایی هر 7 روز یک بار انجام شد و طی مشاهداتی نمونه برداری نیز صورت گرفت. جهت نمونه برداری به دلیل طبیعت زندگی این زنجرک از قاشقک یا کاردک و در برخی از موارد از قلم مو و آسپیراتور استفاده گردید. برای مطالعات دقیق تر، در زمستان 85، تعداد 10 بوته خارشتر از محل رویشگاه های طبیعی از خاک خارج در داخل گلدان کشت و به گلخانه ایستگاه تحقیقاتی با شرایط طبیعی انتقال داده شد. سپس با ایجاد قفس های توری مراحل رشد خارشتر و حشره فعال بر روی آن مورد مطالعه قرار گرفت از طرفی این مراحل به طور مستمر روی بوته های نشانه گذاری شده در رویشگاه های طبیعی مقایسه و نمونه برداری انجام و تغییرات در زیر استریومیکروسکوپ مورد بررسی قرار گرفت. مراحل رشد حشره و رفتار های آن در قبال شرایط مختلف محیطی در بازدید های هفتگی از عرصه های طبیعی مورد مطالعه قرار گرفت و نتایج یادداشت برداری شد. نمونه برداری به طور تصادفی و متعدد از محل زندگی حشره به طور منظم و هفتگی انجام گرفت. بدین ترتیب که 10 ساقه به طور تصادفی از بوته های زیر قفس و از عرصه نیز 10 بوته به طور تصادفی انتخاب و از هر بوته یک ساقه انتخاب، نمونه ها شمارش و میانگین انها محاسبه گردید. به منظور تعیین سنین پورگی هر 5 الی 7 روز از روش اندازه گیری عرضی کپسول سر و اندازه و طول بدن به وسیله استریومیکروسکوپ مدرج بر روی 20 نمونه استفاده گردید و مشاهده پوسته های پورگی نشان دهنده پوست اندازی و تغییرات رشد و ورودی به مرحله بعد سن پورگی در نظر گرفته شد. بدین ترتیب تا مرحله ظهور حشره کامل مراحل مختلف رشد یادداشت برداری گردید. نمونه های زنجرک به موسسه تحقیقاتی گیاه پزشکی کشور نزد خانم دکتر فریبا مظفریان و نمونه سوسک Chrysomelidae برای خانم دکتر هیوا ناصر زاده ارسال و شناسایی گردیدند.

نتایج و بحث بر انواع ترنجبین ویژه عطاری درجه 1

در اواسط فروردین ماه بوته‌های خار شتر داخل گلخانه ایستگاه تحقیقاتی و عرصه مورد مطالعه، به طور همزمان سبز شدند. پس از رشد بوته‌ها و رسیدن اندازه گیاهچه خار شتر به حدود ۱۰ سانتی متر در تاریخ 1-5 اردیبهشت تخم‌های موجود در زیر پوست طوقه مربوط به زنجرک Leth. Poophilus nebulosus از تخم خارج شدند، پوره‌ها بعد از خروج از تخم بر روی شاخه‌های جوان و نورسته قرار گرفته و با فرو بردن خرطوم مکنده خود در داخل بافت آوند تغذیه خود را آغاز نمودند. پوره‌های سن اول بعد از دقایقی تغذیه، خروج مواد دفعی از خود را آغاز کردند، این پوره‌ها با استفاده از ماده دفعی مذکور و به کمک شکم و حرکات متناوب بندهای انتهایی بدن، تولید یک محیط کف مانند را نمودند (شکل 1 و 2).

پس از تولید کف، حشره در داخل کف حرکت کرده و از آن به عنوان محیط مرطوب و محافظت کننده استفاده می‌کند. برای اندازه‌گیری طول بدن از تعداد ۲۰ نمونه زنجره استفاده گردید. پوره‌های سن اول بعد از 66/5±5 روز پوست‌اندازی کردند و پوره‌های سن دوم ظاهر شدند. آن‌ها نیز تولید کف کردند. این کف در پایین‌ترین بخش اندام‌های هوایی گیاه و نزدیک طوقه تشکیل شد. اندازه پوره‌های سن اول و دوم به ترتیب0/14±1 و 0/1±2 میلیمتر بود.

بعد از گذشت 0/67±5 روز از سن دوم پورگی دومین پوست‌اندازی صورت گرفته و پوره‌ها وارد سن سوم شدند. در این سن پوره‌ها در ارتفاع حدود 10- 15 سانتی متری ساقه‌ها کف تولید کردند. بعد از 0/7±7 روز پوست‌اندازی صورت گرفته پوره‌های سن چهارم ظاهر شدند. این پوره‌ها از تحرک بیشتری نسبت به سن سوم برخوردار بودند و در ارتفاع ۳۰-۲۰ سانتی شاخه مستقر شدند. گرچه این نکته قابل ذکر است که به علت ریزش کف و سرازیر شدن آن به سمت پایین و فعالیت پوره‌های سن کمتر در قسمت‌های پایین‌تر ساقه تا قسمت طوقه مملو از کف شد. طول بدن پوره‌های سن سوم و چهارم به ترتیب 0/17±3 و 10/18±5 میلیمتر بود. سن چهارم پورگی 0/63±7 روز طول کشید و در انتهای پوره سن پنجم ظاهر گردید. اندازه پوره سن پنجم نیز 0/10±7 میلیمتر بود. لازم به ذکر است پوره‌ها به علت قرار گرفتن در محیط مرطوب، بدنی نرم و لغزنده داشته و بال‌ها رشد نداشته و به صورت بالچه مشاهده می‌شدند. خرطوم سه بندی که در سنین اول در مقایسه با طول بدن بلند و در سن پنجم پورگی نسبت به حشره کامل از طول آن کاسته می‌شود (۱۹). این پوره‌ها دارای فعالیتی به مراتب بیشتر از سنین قبل بودند و در سرشاخه‌ها که گاه ارتفاعی حدود ۵۰ سانتی متر داشتند مستقر شدند. در این سن شکم از رشد بیشتری نسبت به سایر اندام‌ها برخوردار است. این سن پورگی تا ظهور حشره کامل 0/56±7 روز طول کشید. این آخرین سن حضور حشره در کف خواهد بود در نتیجه بتدریج تولید کف توسط حشره کم شده تا در زمان‌های نزدیک به پوست‌اندازی، تولید کف به طور کامل متوقف گردید. سپس آخرین پوست‌اندازی در زیر همان کف که حالا به صورت رقیق تر در آمده صورت گرفت. حشره بالغ خارج شده در زیر کف مخفی شده و ساعات ابتدایی ظهور را به صورت مستتر می‌گذرانید. رنگ حشره بالغ در ابتدا سفید و پس از قرار گرفتن در معرض هوا به رنگ خاکستری تغییر پیدا نمود. زمان ظهور اولین حشرات بالغ (شکل ۴) در حدود خرداد ماه بود. اندازه ماده‌ها 0/1±9/1 میلی متر و در نرها 0/2±8/8 میلی متر بود. بالغین رشد یافته و از قدرت تحرک و جابجایی بالایی نسبت به پوره‌ها برخوردار بودند و می‌توانستند از بوته‌ای به بوته دیگر جابجا شوند.

حشرات کامل خارج از کف در خنکی ابتدای روز بر روی سرشاخه‌ها، و با گرم شدن هوا بر روی شاخه‌های موجود در سایه به تغذیه مشغول بودند. سپس با رفتن به طوقه و زیر خار و خاشاک اطراف بوته خود را از معرض تابش شدید آفتاب و گرمای روز حفظ می‌کردند. حشرات بالغ ۳ تا ۵ روز بعد از ظهور جفت‌گیری کرده و به سمت بوته‌های دیگر مهاجرت می‌کردند. ماده دفعی حشره بالغ نسل اول بر روی بوته‌های خار شتر A. persarum آبکی و دارای خاصیت تبلور نمی‌باشد. لذا به صورت پودر سفید رنگی بر روی بوته‌ها خشک می‌شود. از طرفی در اوایل تیرماه این مواد دفعی شیرین می‌شوند لذا هنوز از خاصیت لازم برای تبلور برخوردار نیستند. به نظر می‌رسد تولید ترنجبین نتیجه تغییرات در ترکیبات شیره پرورده گیاه به واسطه ورود به فاز زایشی باشد. حشرات ماده بعد از جفت‌گیری بر روی بوته خار شتر تخم‌ریزی نمودند. تخم‌ها به طول 0/18 ± 1 و به عرض 0/2 ± 8/8 میلیمتر، کشیده و تخم مرغی شکل، به رنگ سفید مایل به زرد بود. پوره‌های سن دوم از نظر خصوصیات ظاهری و رفتاری تفاوت زیادی با پوره‌های سن اول در نسل اول داشتند. آن‌ها در محیط آزاد زندگی می‌کردند و نیازی به تولید کف برای ادامه حیات نداشتند. بال‌ها در این پوره‌ها نسبت به پوره‌های نسل اول توسعه بیشتری پیدا کرده و تمام سطح پشت شکم را پوشش می‌داد. نسل دوم حشره از اواسط تیر ماه رویت شد. و با ظهور حشره بالغ در اوایل شهریور پایان یافت. بیشترین تراکم حشرات کامل مربوط به نسل دوم و در اواسط تابستان مشاهده گردید (شکل ۸). پوره‌ها در این نسل بیشتر در سرشاخه‌ها فعال بودند. تولید ترنجبین با تغذیه اولین سن پورگی شروع گردید. در نتیجه تولید اولین بلورهای ترنجبین نتیجه فعالیت نسل دوم حشره بود. گرچه بلورهای بوجود آمده از سنین اول، دوم و حتی سوم پورگی بسیار ریز بودند. در سنین بعدی و در حشره بالغ اندازه بلورها بتدریج درشت تر شدند (شکل‌های ۵ و ۶).

از ابتدا تا اواسط شهریور ماه حشرات بالغ نسل دوم بعد از جفت گیری تخم‌ریزی نموده و نسل سوم را به وجود آوردند. مراحل رشدی در نسل سوم مشابه نسل دوم بوده و تفاوت چندانی را نشان نداد. ولی به دلیل افزایش تعداد حشره در واحد سطح و فعالیت همزمان برخی حشرات بالغ نسل دوم تولید ترنجبین به شکل چشم گیری افزایش یافت. با خنک شدن هوا در اواخر تابستان جمعیت زنجرک به حداکثر خود رسید. این جمعیت شامل پوره‌های نسل سوم و تعدادی از حشرات بالغ نسل دوم بودند (شکل ۷). گرچه تمام پوره‌های نسل سوم ممکن است به دلیل فرا رسیدن سرما به سن بلوغ نرسند و یا موفق به تخم‌ریزی نشوند. اما حشراتی که زودتر از بقیه بالغ شده بودند برای تخم‌ریزی به سمت بوته‌های خار شتر در آن به واسطه بهره برداری از ترنجبین کمتر آسیب دیده و یا طوقه آن جا به جا شده مهاجرت کردند و برای زمستان‌گذرانی تخم‌های خود را در دسته‌های ۲-۳ تایی در زیر پوست طوقه خار شتر قرار دادند (۴). این تخم‌ها در بهار و بعد از گرم شدن هوا تفریخ شده و پوره‌های سن اول فعالیت خود را آغاز خواهند کرد.

جدول (1 ) (ميانگين± خطاي معيار) طول دوره نسلهاي مختلف زنجرك.  Poophilus nebulosus Lethروز و درجه حرارت و رطوبت مناسب براي ظهور زنجرك در تربت جام در سال

شكل (7) ها تغييرات جمعيت پوره ي زنجرك  Poophilus nebulosus Leth در منطقه تربت جام در سال 1386

شكل (8) تغييرات جمعيت حشرات كامل زنجرك Poophilus nebulosus Leth در منطقه تربت جام در سال 1386

طی بررسی انجام گرفته دوران جنینی در شرایط آب وهوایی بهار 2 ± 20 روز و در تابستان 1/8 ± 10 روز طول کشید. دوران پورگی در فصل بهار  3/22± 31 روز و در تابستان 2/95 ± 42 روز طول کشید. طول عمر حشره کامل در بهار 1 ± 30 روز و در تابستان 1/85 ± 21 روز بود. بنابراین طول دوره یک نسل این زنجرک در بهار بین ۷۵ تا ۸۸ روز و در تابستان ۵۹ تا ۸۰ روز نوسان داشت (جدول ۱).

مکانیسم تولید کف

برای پی بردن به مکانیسم تولید کف در پوره‌های نسل اول تعدادی از این پوره‌ها از داخل کف خارج و به بوته‌های فاقد کف در گلدان منتقل شدند. سپس رفتار حشره برای تولید کف مورد مطالعه قرار گرفت. تمام رفتارهای حشره برای تولید کف به ترتیب زیر ذکر شده‌اند:

1- ابتدا پوره با حرکت در طول ساقه، مکان مناسب را برای استقرار پیدا می‌کند. فاصله مناسب مکان استقرار از طوقه با توجه به سن حشره متفاوت است؛ به طوری که پوره‌های جوان‌تر در ارتفاع پایین‌تر و پوره‌های سنین بالاتر در ارتفاع بالاتری مستقر می‌شوند. در حقیقت با رشد شاخه‌های خاردار و خمیده شدن بافت‌های پایین‌تر، همزمان پوره‌ها نیز وارد سنین بالاتر شده و در قسمت‌های بالاتری شروع به فعالیت می‌کنند. بنابراین می‌توان برای هر سن پورگی یک بخش از شاخه را به عنوان بهترین قسمت برای تغذیه آن سن پورگی در نظر گرفت. در نتیجه اولین واکنش حشره، یافتن مکان مناسب برای تغذیه است. لازم به ذکر است که اگر پوره‌های دیگری بر روی شاخه باشند، حشره قرار گرفتن در کنار پوره‌های دیگر و تولید کف در کنار آنها را ترجیح می‌دهد.

2- بعد از این که پوره محل مناسب را برای تغذیه پیدا کرد، به طور معکوس (سر به سمت پایین و شکم به سمت بالا) بر روی شاخه قرار گرفته و تغذیه خود را آغاز می‌کند.

3- بعد از دقایقی تغذیه مداوم، حشره به طور منظم طول شکم خود را برای چند دقیقه کوتاه و بلند می‌کند.

4- بعد از این حرکات، اولین قطره مواد دفعی از مخرج حشره خارج می‌شود. این قطره با توجه به نحوه قرار گرفتن وارونه پوره بر روی ساقه، در بین پاهای پوره به دام می‌افتد. بعد از حدود چند ثانیه، قطره بعدی خارج می‌شود. در این زمان پوره بندهای شکمی خود را به شکلی حرکت می‌دهد که با فرو بردن انتهای شکم خود به داخل قطرات به دام افتاده در بین پاها، تولید حباب کند. بدین ترتیب حباب‌ها با سرعت یک عدد در هر ثانیه تولید می‌شوند. با گذشت مدت زمان کوتاهی پس از خروج اولین حباب، تمام بدن حشره در زیر کف تولید شده پنهان می‌شود. پوره‌های دیگر نیز با قرار گرفتن در کنار یکدیگر کف تولیدی را افزایش داده به طوری که کف تمام سطح ساقه را می‌پوشاند و حشره به راحتی در داخل کف حرکت می‌کند.

در این مطالعه به دست آمد که زنجرک قادر به تولید کف بر روی شاخه‌های بریده شده خار شتر نبود و تولید کف در مدت زمان کوتاهی متوقف می‌شد. این موضوع حاکی از وابسته بودن ترشحات حشره به جریان شیره پرورده در داخل گیاه است. از دیگر موارد مشاهده شده می‌توان به تولید مجدد و سریع کف در هنگام بارندگی و شستشوی کف اشاره کرد، بطوریکه بعد از بارندگی طولانی مدت زنجرک ها مجدداً کف تولید می‌کند. در بررسی های تکمیلی مطالعات حاکی از مرگ زنجرک‌هایی بود که بعد از جدا شدن از خار شتر در معرض رطوبت مصنوعی با آب قرار می‌گرفتند.

این حشره دارای ۵ سن پورگی بوده و ۳ نسل در سال دارد. اولین بلورهای تأسیس شده توسط پوره‌های نسل دوم تولید می‌شود. در تولید ترنجبین، عوامل زیادی دخیل هستند که نقش بسیاری از آنها هنوز به طور قطع مشخص نشده است. اما مهم‌ترین بخش این موضوع، رابطه حشره با گیاه و شرایط اقلیمی منطقه است که نیاز به تحقیقات گسترده‌تر در این بخش می‌باشد. مطالعات بیشتر بر روی این حشره و کشف روابط پیچیده آن با محیط بدون شک کمک مهمی به کارشناسان و بهره‌برداران برای حفظ و گسترش این محصول با ارزش خواهد کرد.

منابع

1. Abaee M. List of pests of forest trees and shrubs of Iran. Tehran: Plant Pests and Diseases Research Institute; 1984. 147 p.

2. Aynechi Y. Pharmacognosy and medicinal plants of Iran. Tehran: Tehran University Publications; 1986. p. 93-103.

3. Aitchison JET. Some plants of Afghanistan and their medicinal products. Am J Pharm. 1888;59: 1-7.

4. Asgarzadeh MA. Estimation of taranjabin manna processing. In: National Conference on Durable Development of Pharmaceutical Plants; 1999; Tehran. Tehran; 1999. p. 167-168.

5. Ajayi O, Oboite FA. Importance of spittlebugs Locris rubens (Erichson) and Poophilus costalis (Walker) on sorghum in west and central Africa with emphasis on Nigeria. Ann Appl Biol. 2000;136(1):9-14.

6. Ajdari E. Patient treatment by traditional method. Tehran: Yas Publications; 2001. p. 96-97.

7. Khamraev ASh. Soil organisms and entomocomplexes in Khorezm and Karakalpakstan, Uzbekistan. Tashkent: Institute of Zoology, Academy of Sciences of Uzbekistan; 2003. 71 p.

8. Amin Gh. The most traditional pharmaceutical plants of Iran. Tehran: Tehran University of Medical Sciences and Health Services; 2005. 116 p.

9. Barkhordari M, Samet Kh, Farzaneh A. Étude préliminaire sur la faune des Tamarix. J Entomol Soc Iran. 1981;6(1-2):7-8.

10. Borumand H. Coleoptera (XXIV): Fam. (160): Chrysomelidae. Tehran: Plant Pests & Diseases Research Institute, Insect Taxonomy Research Division; 2000. 38 p. (No. 4).

11. Borror DJ, Triplehorn CA, Johnson NF. An introduction to the study of insects. 7th ed. Belmont: Thomson Brooks/Cole; 2005. p. 309.

12. Dlabola J. Ergebnisse der entomologischen Expeditionen nach dem Iran, Homoptera. Acta Entomol Mus Natl Pragae. 1981; 40: 210-211.

13. Daly HV, Doyen JT, Purcell AH. Introduction to insect biology and diversity. 2nd ed. New York: Oxford University Press; 1998. 680 p.

14. Farahbakhsh Gh. Checklist of important insects and other enemies of plants and agricultural products in Iran. Tehran: Ministry of Agriculture, Department of Plant Protection; 1961. 153 p.

15. Khordasani A. Makhzan al-adviyeh. Tehran: Educational Islamic Revolution Publications; 1977. p. 270-271.

16. Kress H. Alhagi maurorum Medik, Fabaceae [Internet]. 2007 [cited 2025 Dec 11]. Available from: http://www.henriettesherbal.com

17. Lethierry LF. Homoptères nouveaux d’Europe et des contrées voisines. Ann Soc Entomol Belg. 1876; 19: 1-13.

18. Mirzayans H, Hashemi A, Broumand H, Zairi M, Radjabi Gh. Insect fauna from province of Fars (1). J Entomol Soc Iran. 1976;3(1-2):101-103.

19. Peck DC, Rodriguez Ch J. Patterns of variation in neotropical Cercopidae: comparative biology of Colombia’s grass-feeding spittlebugs. Cali: International Center for Tropical Agriculture; 2002.

20. Shih HT, Tsay HS, Yang JC. Notes on the geographic distribution and host plants for Poophilus costalis Walker (Hemiptera: Cercopoidea: Aphrophoridae). Appl Zool Div Taiwan Agric Res Inst. 2005;47(2):171-178.

21. White R. International Legume Database & Information Service, Version 10.01 [Internet]. 2005 [cited 2025 Dec 11]. Available from: http://www.ildis.org/LegumeWeb